2-8 مفهوم حلال در صنعت حمل و نقل……………………………………………………………… 39
2-8-1 استفتائات مراجع تقلید در مورد حمل و نقل عمومی……………………………….. 41
2-8-1-1 استفتائات مقام معظم رهبری در مورد حمل و نقل عمومی……………………… 41
2-8-1-2 استفتائات آیت‌الله سیستانی در مورد حمل و نقل عمومی……………………….. 41
2-9 مفهوم حلال در صنعت غذا و نوشابه…………………………………………………………….. 42
2-9-1 قانون حلال در کشورهای مختلف………………………………………………….. 45
2-9-2 استانداردهای حلال و صدور مجوز…………………………………………………. 47
2-9-2-1 استانداردهای حلال……………………………………………………………… 47
2-9-2-2 مجوز حلال……………………………………………………………………… 49
2-9-2-3 بررسی و تأیید…………………………………………………………………… 50
2-9-3 استفتائات مراجع تقلید در مورد غذا و نوشیدنی حلال ……………………………. 50
2-9-3-1 استفتائات آیت‌الله مکارم شیرازی در مورد غذا و نوشیدنی حلال……………….. 50
2-9-3-2 استفتائات آیت‌الله سیستانی در مورد غذا و نوشیدنی حلال ……………………. 51
2-10 مفهوم حلال در جاذبه‌ها و رویدادهای گردشگری…………………………………………….. 52
2-10-1 رقص……………………………………………………………………………… 52
2-10-1-1 استفتائات مقام معظم رهبری در مورد رقص………………………………….. 52
2-10-1-2 استفتائات آیت‌الله سیستانی در مورد رقص……………………………………. 54
2-10-1-3 استفتائات آیت‌الله مکارم شیرازی در مورد رقص………………………………. 55
2-10-2 قمار……………………………………………………………………………….. 57
2-10-2-1 استفتائات مقام معظم رهبری در مورد قمار…………………………………… 57
2-10-2-2 استفتائات آیت‌الله سیستانی در مورد قمار…………………………………….. 58
2-10-2-3 استفتائات آیت‌الله مکارم شیرازی در مورد قمار……………………………….. 59
2-10-3 ورزش…………………………………………………………………………….. 61
2-10-3-1 استفتائات آیت‌الله سیستانی در مورد ورزش…………………………………… 61
2-10-4 موسیقی…………………………………………………………………………… 62
2-10-4-1 استفتائات مقام معظم رهبری در مورد موسیقی……………………………….. 62

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

2-10-5 مسابقات…………………………………………………………………………… 67
2-10-5-1 استفتائات آیت‌الله سیستانی در مورد مسابقات…………………………………. 67
2-11 کشورهای موفق در توسعه گردشگری حلال……………………………………….. 68
2-11-1 مالزی……………………………………………………………………………. 68
2-11-2 ترکیه……………………………………………………………………………. 70
2-11-2-1 تسهیلات اقامتی ترکیه………………………………………………………. 71
2-11-2-2 تسهیلات کنار دریای ترکیه…………………………………………………. 72
2-11-2-3 تسهیلات چشمه‌های آب معدنی ترکیه……………………………………… 72
2-11-3 امارات متحده عربی…………………………………………………………….. 73
2-11-4 سنگاپور…………………………………………………………………………. 74
2-11-5 عربستان سعودی……………………………………………………………….. 75
2-12 پیشینه تحقیق………………………………………………………………………………. 76
2-13 مدل توصیفی پیشنهادی اولیه………………………………………………………………. 77
2-14 خلاصه فصل دوم……………………………………………………………………………. 78
فصل سوم: روش پژوهش
مقدمه………………………………………………………………………………………………. 81
3-1 روش پژوهش…………………………………………………………………………………. 81
3-2 جامعه پژوهش………………………………………………………………………………… 81
3-3 قلمرو زمانی…………………………………………………………………………………… 82
3-4 قلمرو مکانی………………………………………………………………………………….. 82
3-5 تعیین حجم نمونه آماری و روش نمونه‌گیری………………………………………………….82
3-6 روش و ابزار گردآوری اطلاعات……………………………………………………………….. 83
3-7 پرسشنامه…………………………………………………………………………………….. 83
3-7-1 روایی پرسشنامه…………………………………………………………………. 84
3-7-2 پایایی پرسشنامه………………………………………………………………… 85
3-7-3 مقیاس پرسشنامه……………………………………………………………….. 86
3-8 روش تجزیه و تحلیل داده‌ها…………………………………………………………………. 86
3-8-1 آمار توصیفی……………………………………………………………………. 87
3-8-2 تحلیل داده‌ها…………………………………………………………………… 87
3-9 خلاصه فصل سوم…………………………………………………………………………… 89
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده‌ها
مقدمه……………………………………………………………………………………………. 92
4-1 یافته‌های مربوط به پرسشنامه خبرگان……………………………………………………. 92
4-1-1 یافته‌های توصیفی جمعیت‌شناختی مربوط به پرسشنامه خبرگان …………… 92
4-1-2 تحلیل داده‌های مربوط به سؤالات پرسشنامه‌ی خبرگان ………………………94
4-1-2-1 آزمون دوجمله‌ای مربوط به پرسشنامه‌ی خبرگان…………………………. 94
4-1-2-2 آزمون فریدمن یا رتبه‌بندی میانگین مربوط به پرسشنامه‌ی خبرگان……… 98
4-2 یافته‌های مربوط به پرسشنامه گردشگران…………………………………………………. 104
4-2-1 یافته‌های توصیفی جمعیت‌شناختی مربوط به پرسشنامه گردشگران………… 104
4-2-2 تحلیل داده‌های مربوط به پرسش‌های پرسشنامه‌ی گردشگران………………………… 107
4-2-2-1 آزمون T مربوط به پرسشنامه گردشگران……………………………….. 107
4-2-2-2 آزمون فریدمن مربوط به پرسشنامه گردشگران…………………………. 110
4-3 خلاصه فصل چهارم……………………………………………………………………… 115
فصل پنجم: بحث و نتیجه‌گیری
مقدمه………………………………………………………………………………………… 119
5-1 بحث و نتیجه‌گیری………………………………………………………………………119
5-2 پیشنهادات و راهکارهای کاربردی……………………………………………………… 124
5-3 محدودیت‌های پژوهش………………………………………………………………… 125
5-4 پیشنهادات به سایر محققین…………………………………………………………… 126
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول (2-1): تعاریف گردشگری اسلامی ارائه شده توسط هندرسون …………………………………… 18
جدول (2-2): ده کشور نخست جهان در جذب گردشگران مسلمان …………………………………… 21
جدول (2-3): مثال‌هایی از استانداردها و اصول جهانی حلال …………………………………………. 47
جدول (3-1) بررسی پایایی پرسشنامه خبرگان ………………………………………………………… 85
جدول (3-2) بررسی پایایی پرسشنامه گردشگران …………………………………………………….. 86
جدول (4-1) آزمون دوجمله‌ای مربوط به پرسشنامه‌ی خبرگان…………………………………………. 95
جدول (4-2) کیفیت انجام آزمون فریدمن مربوط به پرسشنامه خبرگان ………………………………. 98
جدول (4-3) آزمون فریدمن مربوط به پرسشنامه خبرگان………………………………………………. 98
جدول (4-4) رتبه بندی میانگین ها، مرتب شده بر اساس رتبه (بیشترین به کمترین) ……………….. 100
جدول (4-5) کیفیت انجام آزمون تعقیبی فریدمن اول مربوط به پرسشنامه خبرگان………………….. 102
جدول (4-6) آزمون تعقیبی فریدمن اول مربوط به پرسشنامه خبرگان ……………………………… 102
جدول (4-7) کیفیت انجام آزمون تعقیبی فریدمن دوم مربوط به پرسشنامه خبرگان ………………… 102
جدول (4-8) آزمون تعقیبی فریدمن دوم مربوط به پرسشنامه خبرگان ……………………………… 103
جدول (4-9) گروه‌بندی مؤلفه‌های مربوط به پرسشنامه خبرگان به ترتیب اولویت ………………….. 103
جدول (4-10) آزمون‌ T مربوط به پرسشنامه گردشگران ……………………………………………… 107
جدول (4-11) آزمون T مرتب شده بر اساس آماره T مربوط به پرسشنامه گردشگران………………… 108

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

جدول (4-12) کیفیت انجام آزمون فریدمن مربوط به پرسشنامه گردشگران …………………………. 110
جدول (4-13) آزمون فریدمن مربوط به پرسشنامه گردشگران ……………………………………….. 110
جدول (4-14) آزمون فریدمن با سؤالات مرتب شده مربوط به پرسشنامه گردشگران ……………………. 111
جدول (4-15) کیفیت انجام آزمون تعقیبی فریدمن اول مربوط به پرسشنامه گردشگران ……………….. 112
جدول (4-16) آزمون تعقیبی فریدمن اول مربوط به پرسشنامه گردشگران………………………………. 112
جدول (4-17) کیفیت انجام آزمون تعقیبی فریدمن دوم مربوط به پرسشنامه گردشگران……………….. 112
جدول (4-18) آزمون تعقیبی فریدمن دوم مربوط به پرسشنامه گردشگران …………………………….. 113
جدول (4-19) کیفیت انجام آزمون تعقیبی فریدمن سوم مربوط به پرسشنامه گردشگران ……………… 113
جدول (4-20) آزمون تعقیبی فریدمن سوم مربوط به پرسشنامه گردشگران ……………………………. 113
جدول (4-21) کیفیت انجام آزمون تعقیبی فریدمن چهارم مربوط به پرسشنامه گردشگران ……………. 113
جدول (4-22) آزمون تعقیبی فریدمن چهارم مربوط به پرسشنامه گردشگران ……………………………114
جدول (4-23)کیفیت انجام آزمون تعقیبی فریدمن پنجم مربوط به پرسشنامه گردشگران ……………… 114
جدول (4-24) آزمون تعقیبی فریدمن پنجم مربوط به پرسشنامه گردشگران …………………………… 114
جدول (4-25) اولویت‌بندی سؤالات بر اساس آزمون‌های تعقیبی فریدمن مربوط به پرسشنامه گردشگران………. 115
جدول (5-1) مؤلفه‌های گردشگری حلال در بخش عرضه به ترتیب اولویت………………………………. 122
جدول (5-2) مؤلفه‌های بااهمیت گردشگری حلال از نظر گردشگران ورودی مسلمان به ترتیب اهمیت … 123
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار (2-1): تعداد گردشگران ورودی و میزان درآمد حاصل از گردشگری در کشورهای سازمان همکاری اسلامی …………22
نمودار (2-2): ده کشور اول سازمان همکاری اسلامی از لحاظ تعداد گردشگران ورودی (2011) …………………………… 23
نمودار (2-3) ده کشور اول سازمان همکاری اسلامی از لحاظ میزان درآمد گردشگری (میلیون دلار) ………………………. 24
نمودار(2-4): میزان درآمدهای گردشگری به ازای هر گردشگر ورودی در کشورهای عضو همکاری اسلامی در سال 2011…. 25
نمودار (2-5): میزان هزینه‌کرد گردشگران مسلمان در مقایسه با گردشگران آمریکا، فرانسه و چین…………………………. 27
نمودار (4-1) وضعیت نمونه خبرگان بر اساس جنسیت………………………………………………………………………. 92
نمودار (4-2) وضعیت نمونه‌ی خبرگان بر اساس تحصیلات ……………………………………………………………………93
نمودار (4-3) وضعیت نمونه‌ی خبرگان بر اساس سن ………………………………………………………………………… 93
نمودار (4-4) وضعیت نمونه‌ی خبرگان بر اساس تخصص ……………………………………………………………………. 94
نمودار (4-5) وضعیت نمونه گردشگران بر اساس جنسیت…………………………………………………………………… 105
نمودار (4-6) وضعیت نمونه گردشگران بر اساس تحصیلات ………………………………………………………………… 105
نمودار (4-7) وضعیت نمونه گردشگران بر اساس سن ………………………………………………………………………. 106
نمودار (4-8) وضعیت نمونه گردشگران بر اساس ملیت……………………………………………………………………… 106
فهرست شکل‌ها
عنوان صفحه
شکل (1-1): مدل بازیگران اصلی صنعت گردشگری ……………………………………………………………… 6
شکل (1-2): مراحل کلی انجام پژوهش ……………………………………………………………………………. 10
شکل (2-1) مدل بازیگران اصلی صنعت جهانی گردشگری هادسون……………………………………………….. 28
شکل (2-2): نیازهای هتل‌های شریعت محور ……………………………………………………………………… 35
شکل (2-3): ویژگی‌های هتل شریعت محور ………………………………………………………………………. 38
شکل (2-4): دسته‌بندی سرمایه‌گذاری‌های مهمان‌نوازی بر اساس مشخصات مشتری ………………………….. 72
شکل (2-5): مدل توصیفی مقدماتی اجزای گردشگری حلال در بخش عرضه ……………………………………. 78
شکل (5-1 ) مدل توصیفی اجزای گردشگری حلال در بخش عرضه ………………………………………………121
فصل اول
کلیات پژوهش
مقدمه
امروزه به دلیل جمعیت بسیار زیاد مسلمانان جهان و همچنین تمایل این افراد برای گردشگری با رعایت موازین اسلامی گردشگری حلال رونق بسیاری پیدا کرده است. تا جایی که حتی کشورهای غیر اسلامی نظیر ایتالیا و روسیه نیز در زمینه‌ی این نوع از گردشگری برنامه‌ریزی‌های بسیاری انجام داده‌اند. مسأله‌ی حلال در بیشتر صنایع امروزی از قبیل مواد غذایی، مواد آرایشی، حمل و نقل و غیره نفوذ کرده است. صنعت گردشگری نیز می‌تواند با رعایت پاره‌ای از قوانین شرعی اسلام بازار بزرگ مسلمانان جهان را جذب کند. پس از حوادث یازدهم سپتامبر و مسائل ناشی از آن بیشتر مسلمانان دنیا گرایش به سفر به سمت کشورهای اسلامی دیگر پیدا کردند. از آن‌جایی که ایران کشوری اسلامی است و قوانین آن مطابق با موازین دینی اسلام است، می توان گردشگری حلال را در این کشور با سهولت بیشتری رونق داد.
در فصل اول ابتدا به طرح مسأله و ضرورت و اهمیت آن پرداخته می‌شود و سپس پرسش‌ها، اهداف، فرضیات، متغیرها و روش پژوهش آورده می‌شود. در نهایت پس از بیان محدودیت‌های پژوهش واژگان پرکاربرد پژوهش تعریف می‌شوند.
1-1 طرح مسأله
در حال حاضر حدود یک‌‌و‌‌نیم میلیارد مسلمان در جهان زندگی می‌کنند. همانطور که می‌دانیم زندگی مسلمانان بر اساس دستورات کتاب مقدس قرآن، سنت و حدیث جهت‌دهی می‌شود. بنابراین برای گذران زندگی خود با قوانینی متفاوت از دیگران مواجه هستند. یکی از جنبه‌های مهم زندگی افراد تفریح و سفر است. مسلمانان دنیا نیز با رعایت موازین دینی خود می‌توانند به سفر بپردازند (زمانی فراهانی و هندرسون، 2010: 79). گردشگری حلال نوعی از گردشگری است که مطابق با موازین دینی مسلمانان گسترش می‌یابد (مؤسسه‌ی حل بیس، 2009: 1).
از آن‌جایی که ایران کشوری اسلامی است، می‌تواند در جهت توسعه گردشگری حلال بسیار موفق عمل کند. اما متأسفانه کشور ما تاکنون نتوانسته است به اندازه‌ی ظرفیت‌های خود مسلمانان زیادی را به سوی خود جذب کند. حتی ایران بر طبق آمار سازمان جهانی جهانگردی در شمار ده کشور اول جهان از لحاظ جذب مسلمانان نیز جایی ندارد1. بدین جهت سعی ما بر این است تا در این تحقیق ابتدا به شناخت اجزای گردشگری حلال در ایران پرداخته و سپس از آن برای جذب گردشگران مسلمان استفاده کنیم. لازم به ذکر است که ما در این تحقیق، اجزای گردشگری حلال را تنها در بخش عرضه گردشگری بررسی می‌کنیم.
1-2 ضرورت و اهمیت پژوهش
جمعیت رو به افزون مسلمانان (7/1 میلیارد نفر) در سراسر دنیا موجب ایجاد بازار جدیدی به نام “بازار حلال” شده است. این بازار شامل غذای حلال، محصولات آرایشی و دارویی و همچنین خدمات گوناگون از جمله گردشگری است ( بن محمد نور2، 2012).
سازمان کنفرانس اسلامی بر این باور است که هرگاه جمعیت مسلمان یک کشور به بالای 50 درصد بالغ گردد به آن کشور اسلامی اطلاق می گردد (سازمان کنفرانس اسلامی، 1373). بنا‌بر‌این ایران نیز با توجه به جمعیت مسلمان بالای خود کشوری اسلامی است. از‌این‌رو می‌توان با استفاده از پتانسیل‌های موجود در این کشور اسلامی به جذب بازار بزرگ مسلمانان سرتاسر جهان پرداخت.‌‌
بنابر گزارش سازمان جهانی گردشگری 3/12 درصد از کل مبلغ هزینه‌شده توسط گردشگران بین‌المللی در سال 2011 میلادی مربوط به گردشگران مسلمان بوده است و با توجه به رقم کل 1034 میلیارد دلاری درآمد صنعت گردشگری طی این سال مالی، سهم مسلمانان در تولید درآمد گردشگری حدود 126 میلیارد دلار است. بنابراین اگر ایران بتواند تنها 5 درصد از این درآمد را به خود اختصاص دهد، به رقم قابل‌توجهی دست پیدا خواهد کرد.
از طرفی با توجه به اهداف سند چشم‌انداز بیست‌ساله کشور و همچنین برنامه پنجم توسعه (1389)، جذب گردشگران مسلمان به ایران اسلامی، علاوه بر توسعه گردشگری کشور، به توسعه الگوی اسلامی- ایرانی در ابعاد مختلف فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی کمک فراوانی خواهد کرد.
1-3 پرسش‌های پژوهش
این پژوهش دارای دو دسته پرسش‌های اصلی و فرعی است.
1-3-1 پرسش‌های اصلی
• مؤلفه‌های گردشگری حلال در ایران چیست؟
• نقش گردشگری حلال در جذب گردشگران مسلمان به ایران چیست؟
1-3-2 پرسش‌های فرعی
• مؤلفه‌های گردشگری حلال در بخش حمل‌و‌نقل چیست؟
• مؤلفه‌های گردشگری حلال در بخش غذا و نوشابه چیست؟
• مؤلفه‌های گردشگری حلال در بخش اقامتگاه‌ها چیست؟
• مؤلفه‌های گردشگری حلال در بخش جاذبه‌های گردشگری و رویدادها و کنفرانس‌ها چیست؟
• اولویت‌بندی مؤلفه‌های گردشگری حلال در بخش عرضه چگونه است؟
• اولویت‌بندی مؤلفه‌های گردشگری حلال در بخش عرضه برای گردشگران ورودی مسلمان به ایران چگونه است؟
• چه رابطه‌ای میان گردشگری حلال در جمهوری اسلامی ایران و جذب گردشگران مسلمان وجود دارد؟
1-4. فرضیه‌های پژوهش
• گردشگری حلال رابطه‌ی مستقیم با جذب گردشگران مسلمان به ایران دارد.
1-5 اهداف پژوهش
این پژوهش دارای دو دسته اهداف اصلی و اهداف کاربردی است.
1-5-1 اهداف اصلی
• تبیین مؤلفه‌های گردشگری حلال در بخش‌های مختلف عرضه‌ی صنعت گردشگری جمهوری اسلامی ایران؛
• ارائه‌ی مدل گردشگری حلال در بخش عرضه‌ی گردشگری؛
• تبیین نقش گردشگری حلال بر جذب گردشگران مسلمان؛
1-5-2 اهداف کاربردی
• شناسایی آن دسته از عواملی که بر جذب گردشگران مسلمان به ایران نقش بسزایی دارند و اولویت‌بندی این عوامل بر حسب اهمیت آنها؛
• کمک به مسئولین امر جهت جذب تعداد بیشتر و با کیفیت بهتر گردشگران مسلمان به ایران؛
• ارائه‌ی پیشنهادات و راهکارهایی جهت ارتقای کیفیت زیرساخت‌های مناسب برای جذب گردشگران مسلمان به ایران؛
‌1-6 چارچوب‌ کلان ‌نظری ‌تحقیق:
در تحقیق حاضر اجزای بخش عرضه گردشگری از مدل بازیگران اصلی صنعت گردشگری از هادسون3 استخراج گردیده که در شکل 1-1 نشان داده شده است.
شکل (1-1): مدل بازیگران اصلی صنعت گردشگری
منبع: هادسون، 2008
1-7 متغیرها
1. گردشگری حلال: گردشگری حلال محصولی جدید در صنعت گردشگری است که برای مسلمانان با رعایت موازین دینی آنان خدمات گردشگری ارائه می‌دهد ( پروهیک4، 2011).
2. حمل و نقل: حمل ‌و ‌نقل شامل خطوط هوایی، کشتیرانی و راه آهن می‌شود (هادسون، 2008: 17).
3. اقامتگاه‌ها: بر طبق مدل هادسون (2008) اقامتگاه‌ها شامل هتل، متل، مسافرخانه، منازل و خانه‌های روستایی، کمپ‌ها، آپارتمان‌ها، مزارع و دامداری‌ها می‌شود.
4. غذا و نوشابه: بر طبق مدل هادسون (2008) خدمات غذا و نوشابه شامل رستوران‌های با خدمات کامل، رستوران‌های با خدمات سریع، عرضه‌کنندگان غذا و نوشابه و گردشگری غذا و نوشیدنی می‌شود.
5. جاذبه‌ها و رویدادهای گردشگری: جاذبه‌های گردشگری به دو دسته طبیعی و ساخته دست بشر طبقه‌بندی می‌شوند و مشتریان به طور فزاینده‌ای به منظور فراهم آوردن سرگرمی جذب این اماکن می‌شوند. طبق دسته‌بندی هادسون (2008: 21) جاذبه‌های گردشگری شامل سرگرمی، جاذبه‌های فرهنگی، جاذبه‌های تاریخی، جاذبه‌های طبیعی و رقابت‌ها می‌شود. یک رویداد خاص رویدادی است که یک بار یا گاهی اوقات خارج از برنامه یا فعالیت‌های عادی می‌افتد. برای مشتریان یا مهمانان، یک رویداد خاص، فرصتی برای گذراندن اوقات فراغت، کسب تجربه‌ی فرهنگی و اجتماعی خارج از انتخا‌ب‌ها و تجربه‌های عادی و روزمره است (سوفوکلیس5، 2007: 1).
6. گردشگر مسلمان: طبق تعریف سازمان جهانی جهانگردی (1995) فردی است که به مکانی دور از محل زندگی خود برای مدت کمتر از یک سال به منظور تفریح، تجارت و اهداف دیگر سفر می‌کند. بنا بر آنچه از آیه‌ی 85 سوره‌ی آل‌عمران (هر کس غیر از اسلام را دین خود برگزیند، از او پذیرفته نیست) و همچنین آیه‌ی 3 سوره‌ی مائده (امروز دین شما را به کمال رساندم …و اسلام را دین شما برگزیدم) استفاده می‌شود، مسلمان به پیروان دین اسلام اطلاق می شود.
1-8 روش پژوهش
1-8-1 نوع پژوهش
روش تحقیق از لحاظ هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی با راهبرد پیمایشی است. برای شناسایی مؤلفه‌های گردشگری حلال در بخش عرضه از پرسش و مصاحبه با خبرگان استفاده شده و برای بررسی نقش این مؤلفه‌ها در جذب گردشگران مسلمان از توزیع پرسشنامه بین گردشگران مسلمان بازدیدکننده از ایران، استفاده شده است.
1-8-2 قلمرو زمانی پژوهش
این پژوهش و جمع‌آوری داده‌های آن از ابتدای تیر ماه 92 تا شهریورماه ماه 93 انجام پذیرفته است.
1-8-3 جامعه و نمونه آماری پژوهش
در این پژوهش جامعه‌ی آماری به منظور تعیین مؤلفه‌های گردشگری حلال شامل خبرگان صنعت گردشگری اعم از اساتید گردشگری دانشگاه، مدیران هتل و آژانس، مسئولین سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و همچنین کارشناسان مذهبی است. جامعه‌ی آماری برای تعیین نقش گردشگری حلال در جذب گردشگران مسلمان شامل کلیه گردشگران ورودی مسلمان به ایران است.
نمونه‌ی ‌جامعه‌ی نخست شامل اساتید گردشگری دانشگاه‌های علامه طباطبایی تهران و شیخ بهایی اصفهان، مدیران هتل‌های عالی‌قاپو و ملل و آژانس رویای پرواز در اصفهان، مدیران هتل‌های هرند و جواد در مشهد و کارشناسان مذهبی حرم مطهر امام رضا (ع) و سازمان‌های تبلیغات اسلامی در شهرهای اصفهان و مشهد است. تعداد 30 پرسشنامه در میان این افراد توزیع شد که به 17 پرسشنامه پاسخ داده شد.
نمونه‌ی جامعه دوم شامل گردشگران مسلمان ورودی به ایران در شهرهای تهران، اصفهان و مشهد است. پرسشنامه‌ی تهیه شده در شهر تهران در هتل‌های 3 ستاره‌ی منطقه‌ی 6، در شهر اصفهان در هتل‌های 2 ستاره و 3 ستاره منطقه‌ی 1 و 3 و جاذبه‌های گردشگری از جمله باغ پرندگان و باغ گلها و در شهر مشهد بین زائرین خارجی حرم مطهر امام رضا توزیع گردید. تعداد 450 پرسشنامه در میان این افراد توزیع شد که به 408 پرسشنامه پاسخ داده شد.
1-8-4 روش‌های گردآوری داده‌ها و ابزار مورد استفاده
به منظور سنجش شاخص‌های مدل نظری پژوهش از پرسشنامه استفاده شده است. در این راستا ابتدا از طریق مطالعه مقالات و کتب، اجزای گردشگری حلال در هر یک از بخش‌های عرضه شناسایی شدند و سپس با نظارت استاد راهنما پرسشنامه‌ای جهت تعیین مؤلفه‌های گردشگری حلال تهیه شد. پس از توزیع پرسشنامه‌ی خبرگان و تعیین مؤلفه‌ها، پرسشنامه‌ی دوم تهیه شد. پرسشنامه‌ی اولیه به منظور برخورداری از روایی لازم برای توزیع در جامعه مورد پژوهش بازنگری شد و در نهایت منجر به تهیه پرسشنامه‌ی نهایی گردید که نمونه‌ای از آن در پیوست آمده است.
1-8-5 روش‌های تحلیل داده‌ها
در این پژوهش برای پرسشنامه‌ی خبرگان از تکنیک‌های آمار توصیفی و آمار استنباطی (آزمون دوجمله‌ای و آزمون فریدمن) و برای پرسشنامه‌ی گردشگران نیز از تکنیک‌های آمار توصیفی و آمار استنباطی (آزمون فریدمن و آزمون تی) استفاده شده است.
1-8-6 نقشه راه
مراحل کلی انجام این پژوهش در شکل 1-3 نشان داده شده است.
شکل (1-2): مراحل کلی انجام پژوهش
1-9 موانع و محدودیت‌های پژوهش
• کمبود سوابق تحقیق در ایران؛
• دشواری دسترسی به خبرگان؛
• امکان عدم همکاری برخی از خبرگان در تکمیل پرسشنامه ارائه‌شده؛
• محدودیت مربوط به زمان و هزینه‌های محتمل در پروژه؛
1-10 تعریف عملیاتی واژه‌های تحقیق
به منظور ایجاد ذهنیت مشترک بین خواننده وپژوهشگر ،مفاهیم و واژه‌های کلیدی بکار گرفته در این تحقیق به شرح زیر تعریف می‌گردند.
گردشگری: گردشگری عبارت است از مجموعه کارهایی که یک فرد در سفر و در مکانی غیر از محیط عادی خود برای مدتی که کمتر از 24 ساعت و بیشتر از یک سال نیست، انجام می‌دهد، و هدف آن سرگرمی، تفرج، استراحت، ورزش، دیدار با اقوام و آشنایان، کسب‌و‌کار، مأموریت، شرکت در سمینار یا کنفرانس، درمان، مطالعه، تحقیق، فعالیت‌های مذهبی و فعالیت‌هایی از این قبیل است (رضوانی، به نقل از سازمان جهانی گردشگری، 1387).
حلال: حلال اصطلاحی عربی و مورد‌استفاده مسلمانان است که می توان آن را این‌گونه معنا کرد: هرگونه کار یا فعالیتی که توسط دین مجاز شمرده شده، بدون آن‌که برای کننده کار مجازاتی در پی داشته باشد ( بن محمد نور، به نقل از اداره استاندارد مالزی، 2009: 1). تعریف فقهی حلال عبارت است از “آن‌چه که از نظر شرع و عقل روا و جایز است؛ خواه عملی قلبی باشد، همچون اعتقادات، یا بدنی و زبانی.” ( مؤسسه دائره‌المعارف‌الفقه‌الاسلامی،1387، جلد 3: 366)
گردشگری حلال: گردشگری حلال محصولی جدید در صنعت گردشگری است که برای مسلمانان با رعایت موازین دینی آنان خدمات گردشگری ارائه می‌دهد ( پروهیک، 2011). این به معنای ارائه بسته‌های مسافرتی و مقاصدی است که به‌‌ طور ویژه با در‌نظر‌گرفتن ملاحظات مسلمانان برای رفع نیاز‌های آنان طراحی شده‌اند ( زیلانی و همکاران، 2011).
عرضه صنعت گردشگری: عرضه، دومین بعد اساسی در سیستم گردشگری است. بعد عرضه شامل همه عناصر و برنامه‌هایی می‌شود که برای ارائه به بازدیدکنندگان یک مقصد طراحی و آماده شده‌اند. این عناصر، با سیاست‌ها و عملکرد سه بخش دولتی، خصوصی و غیرانتفاعی هدایت و کنترل می‌شوند (کاظمی، 1386). به عقیده هادسون6 (2008) عرضه‌کنندگان گردشگری شامل اقامتگاه‌ها، جاذبه‌ها، خدمات غذا و نوشیدنی، حمل‌و‌نقل و رویدادها و کنفرانس‌ها می شوند.
1-11 خلاصه فصل اول
در این فصل پس از طرح مسأله و اهمیت موضوع، پرسش‌ها، فرضیه و اهداف پژوهش بیان گردید. سپس در چارچوب کلان نظری، مدل عرضه‌گردشگری هادسون و همچنین مدل اولیه‌ی پیشنهادی پژوهش نمایش داده شد. همچنین در مورد نوع پژوهش، قلمرو زمانی، جامعه و نمونه، روش و ابزار گردآوری اطلاعات و روش تحلیل داده‌ها به طور مختصر توضیح داده شد. سپس نقشه‌راه پژوهش به نمایش در آمد و در نهایت تعاریفی از واژگان پرکاربرد پژوهش ارائه شد.
در فصل بعد به تفصیل به بررسی پیشینه پژوهش‌های انجام شده در زمینه‌ی گردشگری حلال و همچنین مدل مورد استفاده در این پژوهش پرداخته می‌شود.
فصل دوم
ادبیات و پیشینه پژوهش
مقدمه
گردشگری حلال مفهومی نسبتاَ نوپاست و تاکنون تحقیقات فراوانی در مورد این نوع از گردشگری صورت نگرفته است. از این‌رو دستیابی به اطلاعات مورد نظر در تمام بخش‌های عرضه‌ی گردشگری کار دشواری است. اما سعی شده است تا حدممکن از تمام منابع اطلاعاتی جهت دستیابی به نتایج پژوهش‌های دیگران در این زمینه استفاده شود. در فصل پیش رو ابتدا به بررسی مفهوم گردشگری و نقش آن در کشورهای اسلامی پرداخته می‌شود. پس از بررسی آمار گردشگری مسلمانان در سطح جهان و تعریف گردشگری حلال و بیان نکاتی در مورد گردشگری ایران، به بررسی جداگانه‌ی گردشگری حلال در هر یک از بخش‌های عرضه‌ی گردشگری پرداخته می‌شود. در ادامه با معرفی کشورهای موفق در زمینه‌ی گردشگری حلال در مورد اقدامات صورت گرفته در این کشورها در راستای توسعه‌ی این نوع از گردشگری توضیحاتی آورده می‌شود. در نهایت پس از آوردن پیشینه‌ی تحقیق مدل توصیفی حاصل از مطالعه پژوهش‌های دیگران آورده می‌شود.
2-1 گردشگری
گردشگری دارای ماهیتی پیچیده است و ارائه‌ی یک تعریف کوتاه و مختصر از آن آسان نیست (دومن7،3:2011). ده‌ها تعریف از گردشگری ارائه شده است که برخی از آن‌ها به شرح زیر است:
اولین نوشته‌ها راجع به گردشگری در دایره‌المعارف گردشگری و مسافرت، بر ابعاد تاریخی این پدیده تمرکز داشته‌اند. با گذشت زمان، معانی رایج و حرفه‌ای گردشگری تغییر یافته است. در حالی که تعاریف اولیه عمدتاَ بر گردشگری به عنوان یک مولد اقتصادی توجه داشتند، معانی اخیر مفهومی کاملاَ وسیع‌تر را پوشش می‌دهند. دیدگاه‌های جدید احتمالاَ ناشی از افزایش دانش بشر درباره‌ی ابعاد گردشگری است؛ چون امروزه ثابت شده که گردشگری واقعاَ پدیده‌ای چندوجهی و بسیار پیچیده است (کاظمی، 1386: 15).
از نظر وارور8 (2000: 3) گردشگری، مجموعه‌ی پدیده‌ها و ارتباطات ناشی از کنش متقابل میان گردشگران، سرمایه، دولت‌ها و جوامع میزبان، دانشگاه‌ها و سازمان‌های غیردولتی، در فرایند جذب، حمل‌و‌نقل، پذیرایی و کنترل گردشگران و دیگر بازدیدکنندگان است (داس ویل9،1997: 19).

بر طبق تعریف سازمان جهانی گردشگری، گردشگری دربرگیرنده فعالیت افرادی است که به مکانی به دور از محل زندگی خود برای مدت کمتر از یک سال به منظور تفریح، تجارت و اهداف دیگر سفر می‌کنند. بنابراین گردشگری شامل حرکت کوتاه‌مدت افراد به مقاصدی خارج از محیط معمول زندگی و فعالیت‌های خود می‌شود. گردشگری از لحاظ ماهیت به سه نوع فعالیت تقسیم می‌گردد: سفر دور از خانه به مدت 24 ساعت، سفرهای تفریحی برای گذراندن اوقات فراغت و تعطیلات و مسافرت برای کسب‌وکار (همان،19).
این تعریف، به بعد تقاضای گردشگری توجه و تأکید دارد. تعاریف ارائه‌ شده از گردشگری معمولاَ هر دو بعد عرضه و تقاضای گردشگری را مد‌نظر قرار می‌دهد. تعاریفی که متوجه بعد عرضه گردشگری هستند، بر محصولات و خدمات ارائه شده به گردشگران متمرکز هستند. در حالی که تعریف‌های مربوط به بعد تقاضای گردشگری بر رفتار گردشگران و آن‌چه آنان نیاز دارند و جستجو می‌کنند، تمرکز می‌کنند (همان،19).
به گردشگری باید از دیده تعاملی بین عرضه و تقاضا نگریست؛ طراحی و توسعه‌ی یک محصول، به منظور مرتفع ساختن یک نیاز است. همین تعامل است که آثار اقتصادی، زیست محیطی، اجتماعی، فرهنگی و دیگر آثار را تعریف می‌کند (همان، 19).
راه‌های بسیاری برای برای بررسی فعالیت گردشگری وجود دارد. یک راه این است که گردشگری را به سه مرحله تقسیم کنیم (همان، 19):
• آن‌چه پیش از ترک خانه روی می‌دهد (مطالعه مواد تبلیغاتی یعنی آگهی‌ها و …، انتخاب مقصد، خرید و …).
• آن‌چه در راه رفتن به مقصد معین شده و برگشت از آن‌جا روی می‌دهد (مسافرت، عزیمت، ورود).
• آن‌چه که در مقصد برای مسافر اتفاق می‌افتد (خاطرات و رضایتمندی‌ها، نارضایتی‌ها و دلخوری‌ها).
2-2 نقش گردشگری در کشورهای اسلامی
تقریباَ یک و نیم میلیارد نفر از جمعیت جهان مسلمان هستند که باعث شده‌اند این دین، یکی از بزرگترین ادیان جهان باشد. اکثر مسلمانان در 57 کشور اسلامی که عضو سازمان کنفرانس اسلامی (OIC) هستند، زندگی می‌کنند. این کشورها عمدتاَ در خاورمیانه (محل ظهور اسلام) که از آن‌جا اسلام به آفریقا و آسیای جنوب و جنوب شرقی انتشار یافت، واقع شده‌اند. برخی از کشورهای شوروی سابق و آسیای مرکزی اسلامی هستند و جمعیت قابل ملاحظه‌ای از مسلمانان در سایر کشورهای جهان نیز وجود دارد. زندگی یک مسلمان متأثر از کتاب مقدس قرآن و سنت یا حدیث (که شامل سخنان و اعمال حضرت محمد است که از یاران و نزدیکان او نقل شده) است (زمانی فراهانی و هندرسون10، 2010: 79).
آیاتی از قرآن که در ارتباط با سفر با اهداف بهبود فیزیکی، اجتماعی، و معنوی در قرآن وجود دارد، عبارتند از: آل عمران (137)، الانعام (11)، النحل (36)، النمل (69)، العنکبوت (20)، الروم (42/9)، صبا (18)، یوسف (109)، الحج (46)، فاطر (44)، غفار (82/21)، محمد (10)، یونس (22)، و الملک (15). تعالیم این آیات حاکی از آن است که از طریق سفر و مشاهده‌ی زیبایی جهان و قدرت خالق، اطاعت‌پذیری بنده نسبت به خدا افزایش می‌یابد. سفر باعث بهبود سلامتی، کاهش استرس و اطاعت‌پذیری بیشتر انسان به خدا می‌شود. سفر باعث کسب تجربه و دانش می‌شود و محکی است برای صبر و اراده‌ی انسان. مسلمانان همچنین هنگامی که در خانه‌ی خود هستند وظیفه دارند که نسبت به مهمانان و گردشگران از خود مهمان‌نواز ‌باشند. لازم به ذکر است که مذهب از دیدگاه اسلام موضوعی شخصی است و نباید در آن هیچ‌گونه اجبار و اکراهی باشد. اسلام سفر را با ویژگی‌های خاصی مهم می‌داند و این امر در طول تاریخ نیز بر کسی پوشیده نبوده است. «هیرجا11» سفر و حج (یکی از 5 اصل اسلام) را در ارتباط باهم می‌داند ، چرا که مسلمانان باید برای حج، حداقل یک ‌بار در طول زندگی‌شان در صورت داشتن صلاحیت (عدم حرج) به مکه سفر کنند. «زیارا12» سفر را برای تماشای مکان‌های مقدس می‌داند و «ریهلا13» سفر را برای کسب علم و دانش یا تجارت و بازرگانی می‌داند. در اسلام بر روی سفرهای هدفدار، به عنوان یکی از مؤلفه‌های سفرهای معنوی برای خدا، به منظور ایجاد امتی واحد میان مسلمانان تأکید شده است (همان ، 80).
گردشگری اسلامی در رابطه با مسلمانان است، چرا که این گروه، بزرگترین جامعه‌ی دینی را در دنیا تشکیل می‌دهند و به علت نوع و شیوه‌ی زندگی خاصشان، مسائل خاص مربوط به خود را دارند. به هر حال دلایل مربوط به عدم درک مسلمانان هرچه که باشد، آن‌ها باید تلاش کنند تا این موانع را از سر راه خود بردارند. بر همین اساس، کلیه‌ی اقدامات صورت گرفته در این راستا باید تشویق و مورد ستایش قرار گیرد (دومن، 2011: 3).
در اسلام، برای سفر کردن مزایای زیادی شمرده شده است. نخست آن‌که از این طریق می‌توان فشارهای روحی و ذهنی را کاهش داد و از مشکلات جسمی و معنوی تا حد زیادی کاست. علاوه بر این، فرد می‌تواند با تفکر و تدبر در مورد زیبایی مخلوقات خدا اطلاعات زیادی بدست آورد. انسان می‌تواند به سرآغاز نقطه‌ی خلقت بیاندیشد و تمامی این‌ موارد برای او مفید و سودمند است. در قرآن «الله» متذکر شده است که تمامی موجودات جاندار در این دنیا از آب خلق شده‌اند. علاوه بر این خداوند انسان را به بازدید از آثار تاریخی تشویق می‌کند تا بتواند از اشتباهات نسل گذشته درس عبرت بگیرد (لادرلاه و همکاران14، 2011: 186).
مفهوم گردشگری اسلامی، به طور اساسی با تجارت اسلامی در ارتباط است. هدف هر دو اطاعت از الله است. «دین»، گردشگری اسلامی را گردشگری هدفمند می‌خواند، چرا که گردشگران باید طبق اصول اسلامی رفتار کنند و آن‌ها بر این انگیزه هستند تا ضمن تفریح، امتیازات معنوی نیز کسب کنند. بسیاری از پژوهشگران اسلامی گردشگری اسلامی را گردشگری‌ای با ویژگی‌های خاص خود می‌دانند، خصایصی نظیر: انعطاف‌پذیری، بر پایه‌ی اصول بودن، سادگی و متناسب‌ بودن (همان: 186). گردشگری اسلامی انعطاف‌پذیر است چرا که تنها یک هدف خاص را برای سفر برنمی‌شمارد. مسلمانان می‌توانند برای تفریح، خرید، ورزش، امور پزشکی و زیارت سفر کنند مگر مواردی مانند روابط جنسی، فاحشه‌گری، مصرف دارو و مواد مخدر که تمامی این‌ها برای جامعه و گردشگر از نظر اسلام مضر هستند (زمانی فراهانی و هندرسون، 2010: 81).
اهداف این نوع گردشگری عبارتند از: (1) احیا، تقویت و گسترش فرهنگ و ارزش‌های اسلامی، (2) منفعت اقتصادی برای کشورهای اسلامی و (3) تقویت اعتماد به نفس، هویت و عقاید اسلامی در مواجهه با مقایسه‌های منفی که با سایر فرهنگ‌ها و شیوه‌های زندگی می‌شود (همان، 81).
هندرسون به ابهامات موجود در رابطه با مفهوم گردشگری اسلامی اشاره می‌کند. او مفاهیم گردشگری اسلامی، گردشگری غیراسلامی و گردشگری ضد اسلامی را مطرح می‌کند. طبق یافته‌های او، گردشگری اسلامی، در رابطه با همه‌ی محصولات اسلامی و اقدامات بازاریابی برای مسلمانان است در حالی که گردشگری غیراسلامی در رابطه با محصولات و اقدامات بازاریابی برای افراد غیر مسلمان است ( دومان، 2011: 4). وی در جدول زیر تعاریف گردشگری اسلامی را گرد هم آورده است.
جدول (2-1): تعاریف گردشگری اسلامی ارائه شده توسط هندرسون
محققتعاریف
هندرسون(2010)تمامی محصولات و اقدامات بازاریابی که برای مسلمانان صورت می‌گیرد. انگیزه‌ها همیشه مذهبی نیستند. می‌توان افراد غیر مسلمان را نیز هدف گرفت، پارامترهای اسلامی باید درنظر گرفته شوند، و قوانین اسلامی ممکن است در مقاصد به طور کامل اجرا نشوند.
الا-همارنه15 (2011)مفهوم اقتصاد در گردشگری اسلامی گسترش و توسعه‌ی این مفهوم در بین کشورهای مسلمان و عرب بر اساس گردشگری است که شامل گردشگران و مقاصد جدید می‌شود.
مفهوم فرهنگی گردشگری اسلامی شامل تصورات و ایده‌هایی است که با توجه به آیتم‌های آموزشی و ایجاد اعتمادبه‌نفس در مسلمانان به سایت‌های فرهنگی اسلامی در برنامه‌های گردشگری مربوط می‌شود. مفهوم محافظه‌کارانه-مذهبی در گردشگری اسلامی هنوز به صورت تئوریک مورد بحث قرار نگرفته است اما نظرات و عقاید مختلف درباره‌ی آینده‌ی گردشگری و هتلداری اسلامی و عربی، نشان می‌دهد که به زمان بیشتری نیاز است.
هندرسون (2009)گردشگری مسلمانان می‌تواند افرادی که مسلمان نیستند را نیز در برگیرد که انگیزه دارند به صورت اسلامی سفر کنند که این امر فقط در جهان اسلام رخ می‌دهد.شکیری16 (2006)مفهوم گردشگری اسلامی تنها به گردشگری مذهبی محدود نمی‌شود، و می‌توانیم آن را به تمامی شاخه‌های گردشگری تعمیم بدهیم، اما افرادی که ارزش‌های ضداسلامی دارند از این قاعده مستثنی هستند.
حسن (2007)به طور خاص، ممکن است به معنی گردشگری مذهبی باشد (دیدار از اماکن مذهبی جهان اسلام) اما بطور کلی نوعی از گردشگری است که به ارزش‌های اسلامی می‌پردازد. اغلب این ارزش‌ها با سایر ادیان و غیر مسلمانان مشترک است (مثل کدهای اخلاقی سازمان جهانی گردشگری). این گردشگری به احترام ساکنین محلی، محیط زیست، سود جامعه‌ی محلی، محبوبیت و یادگیری فرهنگ‌های مختلف نیز می پردازد.
حسن17 (2004)گردشگری اسلامی به معنای بعد اخلاقی جدیدی در گردشگری است. بیشتر به ارزش‌هایی می‌پردازد که به نجابت و اصول اخلاقی مربوط است. همچنین احترام به عقاید و سنن جامعه‌ی محلی و اهمیت دادن به محیط زیست از جمله عوامل مهم محسوب می‌شوند. این گردشگری دیدگاهی نو نسبت به زندگی و جامعه ارائه می‌کند و ارزش‌ها را به جایگاه اصلی خود برمی‌گرداند. همچنین به درک متقابل بین ملت‌ها و تمدن‌های مختلف کمک می‌کند تا میراث و فرهنگ‌های جوامع مختلف را بشناسند.
دوگان18 (2010)گردشگری اسلامی عبارت است از اقدامات گردشگری صورت گرفته توسط مسلمین در مقاصد کنار دریایی به منظور کسب آرامش و سرگرمی مقرر با اصول اسلامی

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید